Vùng đất Cố đô luôn gây thương nhớ cho người phương xa không chỉ vì phong cảnh hữu tình mà còn bởi phong cách sống của người Huế – một nghệ thuật sống được tích lũy, hun đúc qua hàng trăm năm.

Trải qua hơn 7 thế kỷ hình thành và phát triển, Huế vẫn mang trong mình nét đẹp trầm lặng, cổ kính đầy riêng biệt, không thể lẫn với bất kỳ nơi nào trên dải đất hình chữ S. Những giá trị vật chất và tinh thần được tích lũy từ nhiều thế kỷ ấy đã tạo nên những giá trị độc đáo trong cuộc sống và con người Cố đô.

con nguoi hue

Nhịp sống chậm rãi

Sự khoan thai trong nếp sống sinh hoạt ở Huế khiến bất kỳ ai đến với nơi này cũng ngạc nhiên, không hối hả dù ở ngay trung tâm thành phố, người dân Cố đô vận hành mọi thứ một cách nhẹ nhàng, chậm rãi. Chậm không có nghĩa là nơi khác 7 giờ ăn sáng thì ở Huế dùng bữa đầu tiên trong ngày lúc 9 giờ, mà nhịp sống chậm rãi thể hiện ở thái độ của con người đối với mọi việc, từ cách sống thư thái của người Huế.

Một ngày mới ở Huế cũng bắt đầu với việc người người đi ra đường để làm việc, mưu sinh nhưng kỳ lạ thay, dòng người vẫn cứ khoan thai chứ không hề xô bồ, tấp nập như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội hoặc là bất kỳ một nơi nào khác. Hình ảnh người dân thong dong tập thể dục lúc sớm mai để rèn luyện sức khỏe trước Bia Quốc học hay những chiếc xe thồ, xe xích lô nối đuôi nhau chở hàng hóa về các chợ Đông Ba, An Cựu,… khiến Huế trở nên bình dị, thân thương đến lạ.

cuoc song nhip song o tpHue

Cuộc sống về đêm của Huế cũng rất khác so với những thành phố khác, ngoại trừ một số địa điểm vui chơi giành cho giới trẻ và khách du lịch bên bờ Nam sông Hương, những nơi khác sau 22 giờ là đã xuống đèn. Đặc biệt, bờ bên kia của thành phố – nơi tọa lạc của Kinh thành Huế dường như không có cuộc sống về đêm, các hàng quán ở đây đều đóng cửa từ lúc hơn 21 giờ.

Những địa điểm vui chơi vào ban đêm cũng chỉ phục vụ cho sinh viên ngoại tỉnh và khách du lịch là chủ yếu vì người dân ở đây dường như giành thời gian buổi tối để sinh hoạt, vui vầy bên gia đình. Vì lẽ đó, mà Huế lại càng bình yên hơn khi đêm về…

Tôn trọng những giá trị cổ xưa

Điều này được thể hiện rất rõ qua hệ thống lăng tẩm của các vị vua triều Nguyễn, cung đình Huế được lưu giữ đến tận bây giờ. Dù đã trải qua nhiều giai đoạn khốc liệt của lịch sử, Cố đô vẫn giữ được những nét đẹp kiến trúc cổ kính, trầm mặc đó từ việc bảo tồn và phát triển những công trình của vua chúa thời xưa Đại nội, lăng tẩm,… cho đến những biểu tượng của làng quê Huế là đình làng,…

gia tri cua Hue

Di sản về vật chất được người Huế hết lòng lưu giữ đôi khi cũng không thắng được sự tàn phá của thời gian, nhưng những giá trị, di sản tinh thần thì luôn vẹn nguyên dù đã kinh qua nhiều năm tháng lịch sử. Nhã nhạc cung đình hay nhạc Trịnh đều không bị mai một mà ngày càng được nhiều người biết đến.

Hoặc là hệ thống các làng nghề truyền thống đa dạng được gìn giữ đến tận bây giờ của xứ thần kinh. Nhờ lòng kính nghiệp và khát khao bảo tồn những giá trị tốt đẹp từ thời cha ông của những người con đất Huế cộng với sự không ngừng sáng tạo nên cái mới đã góp phần giữ được hệ sinh thái làng nghề phong phú phục vụ cho phát triển du lịch như ngày nay.

Sự tôn trọng những giá trị cổ xưa đó còn được thể hiện qua việc tưởng niệm ngày mất hơn ngày sinh, không có nơi nào tưởng nhớ người đã mất long trọng, tươm tất như ở Huế. Bất cứ một người ngoại tỉnh nào từng được tham gia ngày kỵ của một người ở Cố đô đều không thể không ngạc nhiên vì sự chuẩn bị kĩ càng của gia chủ. Sự chỉn chu đó được thể hiện rõ ràng nhất qua các loại vàng mã, giấy cúng được sử dụng trong ngày kỵ, rất phong phú và đa dạng, đủ mọi kiểu dáng, màu sắc.

Nhưng cũng vì quá hoài cổ mà rất nhiều điều mới lạ khó có thể được người Huế chấp nhận, muốn tồn tại và đứng vững ở nơi này thì phải tốn rất nhiều thời gian, thậm chí là một quá trình lâu dài đầy gian khó.

Tiếng Huế thân thương

Cái độc đáo tạo nên giá trị riêng của Huế còn thể hiện ở giọng nói của người dân ở đây, cùng thuộc vùng Duyên hải miền Trung, nhưng tiếng Huế rất khác với những vùng khác. Không hào sảng như người Quảng Nam – Đà Nẵng, cũng không giống với giọng miền Nam ngọt lịm hay giọng sắc sảo của miền Bắc, giọng Huế thuộc phương ngữ miền Trung nhưng nhẹ nhàng hơn những vùng có cùng phương ngữ như Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị.

Nhỏ nhẹ trong lời nói, ứng xử là một phong thái của người dân vùng đất từng là Thủ phủ của xứ Đàng Trong một thời. Vì đã từng là nơi sinh hoạt của tầng lớp quý tộc nên cách ăn nói của họ đã có những ảnh hưởng nhất định. Vua chúa vốn dĩ không cần phải ăn to nói lớn, quan lại thì lại càng không được phép ăn nói lớn tiếng trước bậc quân vương. Mà ở đất kinh đô thì người ta thường ăn nói nhỏ nhẹ, từ tốn để tránh tai vách mạch rừng, lỡ lời mà mang vạ vào thân. Bởi thế cho nên lịch sử hơn ba thế kỷ là thủ phủ của nửa miền Tổ quốc đã đủ để phong thái nhẹ nhàng trong giọng nói ấy ghi lại dấu ấn đến tận bây giờ.

gai Hue

NGUOI CON GAI HUE

Bất cứ ai đã từng tiếp xúc với người Huế cũng đều không thể quên được giọng nói ngọt ngào, nhẹ nhàng của họ. Không cần phải là “mô, tê, răng, rứa” mà chỉ vài tiếng “dạ, thưa” mềm mại cũng đủ để người khác nhận ra đó là giọng Huế. Đặc biệt là giọng nói nhỏ nhẹ của người con gái xứ Cố đô khiến chiều chàng trai đem lòng tương tư:

“Nghe em nói tự bao giờ,

Bao giờ chừ vẫn ngẩn ngơ lạ kỳ

Em ơi, giọng Huế có chi

Mà trong hoa nắng thì thầm cơn mưa

Nghe hoài nghe mãi chưa bưa,

Anh thương, thương quá tiếng xưa vọng về”

(Trích “Một Trời Thơ Bay”, Lê Nhược Thủy)

Tinh tế trong chế biến ẩm thực

Bất kỳ một món ăn nào qua tay người Huế cũng trở nên nhỏ nhắn, tinh tế; từ bánh bèo, bánh nậm cho đến bánh ít, bánh gai. Ở những vùng khác, những loại bánh vừa được kể tên được làm khá to, nhưng ở xứ thần kinh này, loại bánh nào cũng được nặn rất xinh xắn, bánh bèo nhỏ, tròn xinh chỉ lớn hơn đồng xu một chút, bánh nậm thì mỏng, nhỏ như chiếc lá,… đến cặp bánh chưng ở Huế cũng không thô, to như ở nơi khác mà rất vừa vặn, tinh tế.

am thuc Hue

Chỉ mới đánh giá qua hình dáng mà chưa tính đến sự kết hợp hài hòa các loại nguyên liệu để tạo nên hương vị riêng của ẩm thực xứ Huế thì ai cũng dễ dàng thấy được tư duy thẩm mỹ của con người nơi đây thiên về sự thanh tao, mềm mại, nhẹ nhàng, xinh xắn hơn là cái nặng nề, thô thiển, cục mịch.

Vì từng là nơi sinh sống của bậc quân vương thời xưa mà cách chế biến, trang trí của người Huế cũng trở nên cầu kì, tinh tế hơn bất cứ nơi nào khác; hơn 1000 món ăn khác nhau với nghệ thuật bày trí đẹp mắt, cầu kỳ vẫn được họ lưu giữ hương vị cho đến tận bây giờ. Điển hình là bàn ngự thiện của vua chúa triều Nguyễn được họ tái hiện rất tỉ mỉ, chu đáo với nhiều món ăn cao lương mỹ vị được chế biến rất cầu kỳ, công phu.

Không chỉ cầu kỳ trong việc chế biến các món ăn ngự thiện, những bữa ăn hàng ngày của người Huế cũng được đầu tư rất nhiều công sức. Để tạo ra bát bún bò Huế đậm đà vị ruốc, cay nồng mùi sa tế ớt nhưng nước lèo vẫn trong veo là cả một sự kỳ công của người nấu. Chính vì sự chỉn chu, tinh tế trong ẩm thực đó mà bất cứ món ăn nào của người Huế cũng được yêu thích.

Người Huế còn có sự kết hợp nguyên liệu rất lạ đời, chẳng nơi nào trên mảnh đất hình chữ S này lại có món chè bột lọc bọc heo quay, vậy mà xứ thần kinh lại có. Tại sao một món ngọt tráng miệng lại có heo quay? Ai mới nghe tên của món ăn này cũng đều nghĩ như thế, nhưng đến khi đánh liều ăn thử một lần cho biết thì lại nghiền lúc nào không hay. Bột lọc và heo quay, tưởng như không hợp nhưng lại hợp đến không tưởng!

Tuy rằng nhịp sống chậm rãi cũng như tính cách khó chấp nhận thay đổi của người Huế đã tạo nên những mặt hạn chế không đáng có nhưng nhìn chung, phong thái sống thanh cao, nhẹ nhàng, bình thản trước biến cố của người dân Cố đô đều được hun đúc từ những thăng trầm của lịch sử. Cuộc sống chậm rãi nhưng vẫn ngập tràn màu sắc văn hiến của họ là cả một quá trình tích lũy, giữ gìn và phát triển.

Tác giả: Tố Trinh