Dù đã trải qua bao thời gian thăng trầm nhưng Huế vẫn giữ được một phong cách đặc trưng riêng của mình mà không phải địa phương nào cũng có được. Phong cách ấy được thể hiện ở giọng nói nặng mà rất ngọt của người bản xứ, hay âm nhạc – nghệ thuật như Nhã nhạc cung đình, tuồng, qua những công trình kiến trúc, ẩm thực của con người ở thành phố này. Những điều tự nhiên này được biến đổi, sáng tạo bởi cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của con người và dần tạo nên lịch sử, văn hóa – nét đặc trưng riêng biệt của xứ Cố đô.

A. Vẻ đẹp kiến trúc độc đáo

Vừa bước chân đến Huế, đập vào mắt ta đầu tiên chính là kiến trúc Huế, điều khiến chúng ta dễ dàng nhận thấy:” Mình đến Huế thật rồi này”.Có thể nói kiến trúc ở Huế rất phong phú và đa dạng thể hiện rõ nét riêng biệt của công trình kiến trúc cổ kính.

Sự kết hợp giữa những điểm khác biệt gần như trái ngược nhau nhưng lại mang hiệu quả vô cùng độc đáo tạo nên nét riêng trong văn hóa kiến trúc Huế.

ve dep kien truc Hue

1. Kết hợp giữa kiến trúc công phu và kiến trúc bình dị

Những công trình kiến trúc công phu, đồ sộ nhất chính là kiến trúc dưới triều các vua Nguyễn, mỗi công trình kiến trúc là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh, đặc sắc, độc đáo, thể hiện một phần những yếu tố triết lý, tâm linh và giá trị thẩm mỹ riêng biệt. Kết hợp với những tòa nhà ba gian nhỏ bé nhưng lại mang nét cổ kính bình dị. Hai công trình kiến trúc trái ngược nhau kết hợp lại mang vẻ đẹp hài hòa vừa đồ sộ độc đáo lại vừa bình dị gần gũi tạo nên nét đẹp riêng của văn hóa kiến trúc Huế.

2. Nét độc đáo của kiến trúc tâm linh

Bên cạnh đó, cùng với quá trình hình thành làng xã, những công trình kiến trúc của cộng đồng xuất hiện như: đình, chùa, đền, miếu… ra đời đáp ứng những nhu cầu tâm linh của dân làng. Nền nho học được người dân đặc biệt quan tâm nên không thể thiếu các kiến trúc đại diện cho sự hưng thịnh, hiếu học, điều này thể hiện rõ ở các kiến trúc Văn Miếu. Văn Miếu được xây dựng để làm nơi thờ Khổng Tử và Tứ Phối: Nhan Tử, Tăng Tử, Tư Tử, Mạnh Tử. Với bề dày lịch sử hằng trăm năm, Văn Miếu được xem là một công trình kiến trúc có ý nghĩa, một biểu tượng của nền giáo dục Việt Nam, đánh dấu một thời hưng thịnh của nho giáo triều Nguyễn. Song song với nền nho học là vẻ đẹp tâm linh của người xứ Huế, điều này thể hiện rõ ở những kiến trúc chùa Huế. Chùa Huế thuộc phạm trù văn hóa phi vật chất của xứ Huế. Các ngôi chùa núi, phần nhiều có kiến trúc, kết cấu vườn chùa và cảnh trí thiên nhiên. Tất cả đã gần như tương đồng với nhau trong một đại khối tinh thần Từ bi, Đạo hạnh; cốt cách thiền phong và môi trường thiên nhiên trong lành, đầy cây xanh bóng mát, sạch sẽ, yên lặng đã tạo cho ngôi chùa Huế có phong cách trầm lắng, tĩnh mặc, thanh thản vô biên. Dạng kiến trúc truyền thống với mẫu hình nhà rường phổ biến, trong khung cảnh khu vườn với sự quy hoạch đầy ngụ ý đã làm nên nét đặc trưng của chùa Huế. Với lối kiến trúc đặc trưng của những ngôi Văn Miếu, chùa Huế đã thực sự đã tạo ra một dấu ấn đậm nét đối với khách thập phương.

3. Sự hài hòa  giữa truyền thống và hiện đại

Cùng tồn tại với sự kết hợp hài hòa giữa hai loại kiết trúc trên là sự kết hợp giữa kiến trúc truyền thống và kiến trúc hiện đại. Đây vừa là nghệ thuật kiến trúc cảnh quan mang đậm tính chất phong thủy vừa là kiến trúc nghệ thuật hiện đại. Cả ba yếu tố trên kết hợp hài hòa tạo nên một phong cách kiến trúc độc đáo chỉ có tại vùng đất Cố đô.

B. Nét đặc biệt của âm nhạc và nghệ thuật vùng đất Cố đô

Huế vốn được biết đến là xứ sở của thi ca và nhạc họa. Nơi đây từ lâu đời đã có đầy đủ các loại hình âm nhạc độc đáo, mang giá trị cao kết hợp với nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc và trải qua bề dày lịch sử trở thành một nét văn hóa đặc biệt của vùng đất xứ Huế.

am nhac Hue

1. Âm nhạc của sự hưng thịnh

Nói đến âm nhạc Huế thì không thể không kể đến đặc sản Nhã nhạc cung đình Huế. Nhã nhạc cung đình Huế là thể loại nhạc của cung đình thời phong kiến, được biểu diễn vào các dịp lễ hội và là một trong 7 di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam được UNESCO công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào năm 2003. Ngoài ra, Nhã nhạc cung đình Huế còn là loại hình âm nhạc biểu tượng cho vương quyền về sự trường tồn, hưng thịnh của triều đại.

2. Quốc kịch

Nổi bật không kém Nhã nhạc cung đình là tuồng, hay còn gọi là Hát Bội, đây là một thể loại hát bồi của dân tộc Huế. Phần lớn nội dung của các vở tuồng xoay quanh những tình tiết mâu thuẩn giữa các quốc gia, sự xung đột của các thế lực của vua chúa, quan lại trong triều; vấn đề trung, hiếu với hình ảnh các bậc tôi trung phò vua giúp nước luôn phải đấu tranh với lũ gian thần kéo bè kết cánh, bán nước hại dân nhằm đề cao tinh thần ái quốc vì vậy nghệ thuật tuồng dưới thời các vua Nguyễn đã phát triển ở đỉnh cao trở thành quốc kịch.

Quân thần là đại đạo,

Phụ tử ấy ân thâm.

(Tuồng Ngự Văn Quân)

Còn sự quân con khá thơm danh.

Trước ngàn năm rỡ tiết cha lành,

Sau muôn thuở trọn bề con thảo.

(Tuồng Sơn Hậu)

Tuồng không chỉ là văn hóa nghệ thuật mà còn đóng vai trò làm phương tiện chuyển tải tư tưởng Nho giáo đến tận dân chúng.

3. Mỹ nghệ trong tư tưởng Nho giáo

Mỹ thuật Huế thực chất là sự kết hợp của hai mảng mỹ thuật cung đình triều Nguyễn ở kinh thành Huế và mỹ thuật dân gian với những công trình xây dựng của làng, xã. Nhưng dù vậy yếu tố tạo nên điểm đặc biệt của nền nghệ thuật mỹ thuật Huế là sự khai thác kết hợp hài hòa giữa mà sắc và tạo hình.

Nghệ thuật màu sắc ở đây cũng chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo thế nên màu sắc không còn là vật liệu tạo hình thuần tuý mà đã có thêm những nội dung mới phản ánh tính sâu sắc và có những nguyên tắc nhất định để tạo nên đặc trưng riêng biệt của xứ Huế. Ở đây, màu sắc có thể dẫn dắt, thể hiện tình cảm sâu sắc, ý thức thẩm mỹ, tượng trưng và những thông tin hình tượng mang tính đa nghĩa, biểu lộ chức năng của mỗi sản phẩm. Từ màu sắc có thể hiểu cả một phong cách, xu hướng thẩm mỹ và bản chất của truyền thống thẩm mỹ dân tộc. Phong cách tạo hình mỹ nghệ kiểu cũ là sự sáng tạo giữa văn hóa dân tộc và sự kết hợp tạo hình của Nhật Bản, Trung Quốc những thế kỷ XVI-XVIII. Điều này tạo nên sự khác lạ nhưng phù hợp với tình cảm và suy tưởng thẩm mỹ thực dụng của người Huế.

Phát triển song song với mỹ cung đình là mỹ thuật dân gian. Với những đình làng phổ biến xung quanh Huế tạo nên cái bình dì gần gũi với người dân Cố đô. Chính mỹ thuật dân gian đã phả vào mỹ thuật cung đình một sức sống mới tạo thành một mỹ thuật cung đình trang nhã, trang trọng. Sự tương tác hỗ trợ lẫn nhau đó đã tạo nên mỹ thuật Huế với những giá trị văn hóa lớn lao và chịu được qua bao thăng trầm với thời gian.

C. Văn hóa ẩm thực

Nhắc đến đặc trưng văn hóa Huế thì không thể không nhắc đến văn hóa ẩm thực của vùng kinh đô này. Đây từng là nơi cư ngụ của vua chúa,  vì vậy văn hóa ẩm thực cũng được phát triển mạnh mẽ, từng khâu, từng giai đoạn đều cầu kỳ, đa dạng và kỹ lưỡng đến từng chi tiết. Từ nguyên liệu đa dạng, phương pháp chế biến cầu kỳ, đến cả cách bày món cũng được trang trí tinh tế như một tác phẩm nghệ thuật. Hương vị đậm đà, rõ ràng đến từng vị chua, cay, ngọt, bùi nếm vào như đã trải quả bao thăng trầm cuộc đời. Đây là kết tinh sáng tạo từ nhiều vùng miền của bao thế hệ ngự trù với hơn 1700 món ăn từ cung đình đến dân gian, từ món mặn đến món chay tạo nên sự đa dạng trong ẩm thực Huế. Với sự kết hợp của kỹ năng hoàng gia và tài năng của người địa phương với các nguyên liệu phổ biến ở đây, người Huế có thể nấu hàng trăm loại thực phẩm Huế khác nhau, nhưng vẫn giữ được nét sang trọng cung đình và mộc mạc từ các món dân dã.

van hoa am thuc hue

Hầu hết các món ăn phổ biến được tìm thấy quanh thành phố Huế với nhiều hương vị, trình bày khác nhau do được chế biến từ nhiều người. Ẩm thực Huế đặc trưng với hương vị đặc biệt, nghệ thuật nấu cầu kỳ, trang trí tinh tế và phong cách thưởng thức ẩm thực Huế độc đáo mang lại cho thực khách cảm giác tuyệt vời, gây ấn tượng không bao giờ quên.

D. Nét riêng con người xứ Huế

Nhắc đến Huế, không chỉ là nhắc đến vẻ đẹp của những thắng cảnh thiên nhiên, sự cổ kính của những đền đài, lăng tẩm,…mà còn phải nhắc đến con người xứ Huế với sự nhẹ nhàng thanh lịch pha lẫn sự kín đáo e ấp tạo nên một nét riêng biệt đặc trưng con người xứ Huế.

net rieng con nguoi Hue

Huế nổi tiếng với sự nhẹ nhàng, thanh thoát, uyển chuyển có thể thấy ở các sản phẩm văn hoá do họ tạo ra nhưng được bộc lộ rõ nét nhất là trong con người bản xứ. Với tiếng nói nhỏ nhẹ êm ái, tính cách dịu dàng, dễ thương pha lẫn sự kín đáo e ấp đã làm nên một vẻ đẹp khó có thể lý giải tạo nên một nét riêng biệt đặc trưng người xứ Huế.

Tâm Anh